Hrant Dink Flash oyunla aniliyor: Huys (Umut)

Hrant Dink'in oldurulmesinin uzerinden iki yil gecti. Zanlilar yakalandi, dava devam ediyor ve cinayetin islenisine dair hala cevaplanmamis sorular var. Fakat hala devam eden ve belki de en fazla onem tasiyan tartisma (yada carpisma) Dink'in gercekte kim oldugu ve neleri savundugu sorusu etrafinda yasaniyor. Zira bu soruya vereceginiz cevap cinayete ve davaya nasil baktiginizi da etkiliyor; ve aslinda Turkiye'deki azinliklara ve belki de tarihe nasil baktiginizi ortaya koyuyor.

Dink'in cenaze toreninde uzerinde "Hepimiz Hrant'iz, Hepimiz Ermeniyiz" yazan pankartlarla yuruyen on binlerce insan O'nun bir Turkiye dostu, Turkiye'de yasayan Ermenilerin Turkiye vatandaslari olarak daha mutlu yasamasini hedefleyen bir gazeteci, bir fikir adami oldugunu dusunuyorlardi. O pankartlar ve slogan ortak bir acinin semboluydu ve Turkiye Ermenileri'ne bir destek anlamina geliyordu. Fakat ayni slogan Dink'in bir Turkiye dusmani, Turkiye'yi bolmek isteyen bir isbirlikci, bir provakotor oldugunu dusunen; oldurulmesini onaylamasalar bile; yargilandigi davalardan mahkum olmasini isteyen karsit gorusluler tarafindan ulusal birlige ve ulusal onura karsi bir hakaret olarak yorumladi.

Iki gorus arasindaki tartisma oncelikle medyada, uzmanlar ve karsit goruslu gazeteciler arasinda yasandi; fakat hizla toplumun butun katmanlarina ve cok sayida ortama yayildi. Kitaplar, bloglar, web siteleri, Internet forumlari, e-postalar, muzik albumleri, sarkilar, YouTube ve diger kanallar araciligi ile paylasilan videolar, kimi zaman kiyafetler ve mac sloganlari her iki gorusu savunan sade vatandaslarin kendilerini ifade ettikleri ve malesef kimi zaman hakarete ve sucun yuceltilmesine varan sozleri sartettikleri yerler oldular. Dink cinayeti kisa surede Turkiye'nin siradan vatandaslarca yeni medya uzerinden tartisilan belki de ilk konusuna donustu. Bu tartismalar icinde en cok tekrarlanan ve ayni zamanda en cok elestirilen seylerden biri ise "Hepimiz Hrant'iz, Hepimiz Ermeniyiz" slogani oldu. Turkiye Ermeni Toplumundan yola cikarak, Turkiye’deki bireylerin entelektuel gelisimlerini saglamayi amaclayan Nor Zantonk grubunun Tophane Tutun Deposu'nda duzenledigi Hrant Dink'i anma etkinliginde tanitilan "Huys (Umut)" isimli Flash oyunu da tam olarak gecen iki yil icinde gundemden hic inmeyen bu slogan uzerine kurulu.

Turkce oyun ve elestiri blogu KAFA AYARI'nin da yazari olan Kerem Yavuz Demirbas'in Gonzalo Frasca'nin "Madrid" isimli oyunundan etkilenerek tasarladigi, cizimlerini Kemal Gokhan Gurses'in, muziklerini Bogazici Gosteri Sanatlari Toplulugu'nun yaptigi Huys, Dink'in ve tesmil ettiklerinin "Hepimiz Hrant'iz, Hepimiz Ermeniyiz" slogani gibi yasatilmasi ve cinayetten sonra yasananlarin hatirlanmasi uzerine kurulu. Oyunu degerlendirmeden once Demirbas'in oyun ile ilgili yazdiklarina bakalim:

"Huys (Umut), Hrant Dink’in öldürülmesinden iki yıl sonra, bu acı olayı hatırlatmaktan öte, esas olarak sürece dair kendince bir yorum içeriyor. “Unutmak Kaybetmektir” sözü belki de en iyi kazanmak/kaybetmek üzerinden tanımlanan bilgisayar oyunu formunda eleştirel bir ifade bulabilir. Huys oyununun tek kuralı da bu zaten; hatırlatmaya çalışmak. Fakat hatırlamak tek başına yeterli olmayabilir. Hatırlatmak için ve hatırlattıkça da birlikte hareket etmek, çözümler üretmek için mücadele vermek, sokağa çıkmak gerekiyor. Bunu Hrant Dink’in ölümünün ardıdan sokağa çıkan yüz binler de göstermişti.

Huys, oyun tasarımcısı ve araştırmacısı Gonzalo Frasca’nın haber oyunları (newsgames) olarak adlandırdığı oyun tarzında hazırlandı. Bir olayın ardından, olayın genel hatlarını vermekten ziyade yorum getirmek, analiz etmek, tartışmak için üretilen oyunlar için kullanılıyor. Bu haliyle politik karikatürün oyun formuna aktarılması olarak değerlendirilebilir. İnternet gazetelerinde ve diğer online haber kaynaklarında bu tür oyunlar küçük boyutlarıyla rahatlıkla kullanıcılara sunulabiliyor. Gonzalo Frasca, kendi oyunları September 12th ve Madrid’de, 11 Eylül saldırıları ardından ABD’nin başlattığı “teröre karşı savaş” ve Madrid’de gerçekleşen bombalı saldırıyla ilgili yorumunu sunmuştu.

Huys; Ermenice, Türkçe ve İngilizce dillerinde oynanabiliyor. Oyunda Hrant Dink öldürüldükten sonra dava süreci ve diğer ilişkili olaylar kısa metinlerle aktarılıyor. Oyun arayüzünde “Hepimiz Hrant’ız, Hepimiz Ermeniyiz.” Pankartı arkasındaki insanları görüyoruz. Zaman geçtikçe insanlar unutuyor ve silikleşiyor. Oyuncu olarak insanların ellerindeki dövizlere tıklayarak onların kaybolmasını engellemeye çalışıyoruz." (KAFA AYARI, 18 Ocak 2009)

Huys ve Madrid gercekten de ayni sablon uzerine kurulular. Hatta Huys'un bu sablonu gelistirdigi ve hatta tarihsel baglami icinde daha uygun bir kullanim oldugu bile soylenebilir; ancak sablonun kendinden kaynaklanan kimi sorunlari da yok degil.

Her iki oyun da oyuncunun belli sicak noktalari belli bir sure icinde terkar ve tekrar tiklayarak fondaki imajin gorunurlugunun devam etmesini hedefliyor. Sozkonusu noktalarin dagilimi ve belli bir sira ile tiklanmak zorunda olmamalari oyunun mekanik bir hal almasini onluyor. Her iki oyun da bir seyin unutmamasi icin devamli caba gostermemiz gerektigini anlatan etkili metaforlar olusturuyorlar. Yine de bir sure sonra oyun monotonlasiyor ve konu edilen sey yok oluyor ve "unutuluyor". Bu durumu oyunun konu karsisindaki pozisyonunu zayiflatan bir tasarim eksigi olarak gorebileceginiz gibi, hatirlamak icin caba gostermek gerektigine dair bir mesaj olarak algilamaniz da mumkun. Yorumunuz bir sanat eseri karsisinda tatmin olmak mi, yoksa onun tarafindan harekete gecirilmek mi istediginize bagli olarak degisecektir.

"Madrid" oyunculari teror kurbanlarini hatirlamaya davet ediyordu.

 

Ayni sablonu kullanan "Huys (Umut)" Hrant Dink cinayetini protesto ederken daha sonra yasananlari konu ediyor, ancak oyun ve kullanilan metinler birbirinden fazlasiyla kopuk.

Ayni sablonu kullansalar da Madrid ve Huys birbirinden farkli oyunlar elbette. Mumlar yerine "Hepimiz Hrant'iz, Hepimiz Ermeniyiz" pankartlarinin sicak noktarlar olarak kullanilmasi gecen iki yil icinde yasanan tartismalar goz onune alindiginda guclu bir politik mesaj iceriyor. Gecen iki yil icinde karsit goruslulerce Dink'in cenaze toreninde bu pankartlari tasiyanlar suclanmis, karsit sloganlar uretilmis, cesitli argumanlarla slogan ve temsil ettikleri yipratilmak istenmisti. Bu baglamda, Dink'in olumunun ardindan ortaya cikan toplumsal hareketin devamini amaclayan oyun acisindan pankartlar dogru bir secim olusturuyor.

Huys'un Madrid'ten sekilsel olarak en onemli farki cinayetin ardindan yasananlari anlatan metinler icermesi. Madrid hicbir yazili ve sozlu mesaj icermezken Huys fikrini anlatmak icin hem sozkonusu metinlerden hem de fonda calan muzikten (Sari Gelin turkusunun Ermenice versiyonu) yararlanmayi deniyor. Muzik cok etkili olmasa da varligini hissettiriyor, ancak metinler oyunun icine entegre edilemedikleri icin takip edilemiyorlar ve tam anlami ile gozden kaciyorlar. Bu entegrasyon sorunu oyunun bir ortam olarak mesaj iletme sinirliliklarini ortaya koymasi ve tasarimin hedefe uygunlugu sorusunu ortaya cikarmasi acisindan onemli. 

Oyunun Dink'in mirasini tasidigi onemli bir nokta ise Turkce, Ingilizce ve Ermenice oynanabilmesi. Bu coklu dil secimi Dink'in Ermeni Diasporasi, Ermenistan Ermenileri, Turkiye Ermenileri ve Turkiye Cumhuriyeti Vatandaslari arasinda empati kurularak sorunlarin cozulebilecegi yonundeki gorusleri baglaminda anlamli.  

Guclu ve zayif yonleri ile Huys Turkiye icin bir ilk. Daha once Amerikan baskanlik secimleri icin yapilan kimi Flash oyunlari grafikleri degistirilerek Deniz Baykal ve Tayyip Erdogan arasinda gececek sekilde duzenlenmisti. Dahasi Compuphiliacs 1996 secimleri icin "Secim Oyunu" isimli bir oyun tasarlamis ancak piyasaya surmemisti. Huys ise bildigim kadari ile Turkiye'nin ilk onemli politik oyunu (Frasca'ya gore haber-oyunu, Bogost'a gore editoryal oyun da denilebilir) olma ozelligini tasiyor. Taraf olma cesaretini gosteren ve bilgisayar oyunlarini Turkiye icin de politik ifade ortamlarindan biri statusune tasiyan Demirbas ve ekibini kutluyorum.